จะทำอย่างไรหากมีความทุกข์

คำสอนประการหนึ่งที่กำลังฝึกปฏิบัติอยู่ก็คือว่า “ให้ดีใจที่มีความทุกข์” เรื่องนี้ฟังดูประหลาดมากๆ แต่หากปฏิบัติได้ถูกต้องจริงๆแล้ว เราก็จะสามารถกำจัดความมทุกข์ทั้งหมดให้ออกไปจากจิตใจได้หมดสิ้น

เรื่องสำคัญก็คือว่า เราต้องเข้าใจเรื่อง “ความเสมอเหมือนของตนเองกับผู้อื่น” กับ “การแลกเปลี่ยนตนเองกับผู้อื่น” ที่ได้พูดถึงไปในโพสก่อนๆ เราภาวนา พิจารณาว่าตัวเรานี้ไม่มีอะไรที่แตกต่างกับสัตว์โลกอื่นๆทั้งหมดในสังสารวัฏ เราปรารถนาความสุข ไม่ปรารถนาความทุกข์ สัตว์อื่นๆก็เป็นแบบเดียวกันทั้งสิ้น นอกจากนี้ก็ภาวนาเรื่อง “การแลกเปลี่ยนตัวเรากับผู้อื่น” ซึ่งก็ได้แก่การวางตัวเราไปที่สัตว์โลกอื่นๆทั้งหมดในสังสารวัฏ แล้วเอาสัตว์โลกเหล่านี้มาวางที่ตัวเรา สิ่งใดก็ตามที่เราเคยทำมาตลอดในอดีตชาติอันไกลโพ้นเพื่อตัวเราเอง ต่อไปนี้เราจะทำสิ่งเดียวกันเพื่อสรรพสัตว์ และการที่เราเคยเพิกเฉยต่อความทุกข์ยากของสรรพสัตว์มาตลอดนั้น ต่อไปนี้เราจะเพิกเฉยความทุกข์ยากของตัวเราเอง พูดง่ายๆก็คือว่า เราเปลี่ยนเอาตัวเราเป็นสรรพสัตว์ แล้วก็เอาสรรพสัตว์มาเป็นตัวเรา

ทั้งหมดของการฝึกปฏิบัติเรื่องนี้มีอยู่แค่นี้ แต่ปฏิบัติไม่ง่ายเลย เพราะเราติดยึดอยู่ความคิดที่ว่า “นี่คือตัวเรา” มาตลอด ไม่เช่นนั้นเราก็คงบรรลุเป็นพระพุทธเจ้าไปนานแล้ว เหตุที่เรายังเวียนว่ายอยู่ในสังสาระนี้ก็เป็นเพราะว่า เราคิดว่ามี “ตัวเรา” นี่แหละ วิธีการจัดการก็คือ ให้ฝึกเรื่องความเสมอเหมือนกันกับการแลกเปลี่ยนตนเองกับผู้อื่นนี่แหละ

ทีนี้ เมื่อปฏิบัติตรงนี้ พอเกิดความทุกข์ขึ้นมา แทนที่เราจะมามัวเสียใจ หงุดหงิด โกรธ ตีโพยตีพายที่ตัวเรามีความทุกข์ เราก็กลับความคิดเสียใหม่ ให้เรา ดีใจ ที่ความทุกข์นี้เกิดขึ้นแก่เรา โปรดสังเกตให้ดีว่า ที่กำลังพูดนี้ มิใช่ให้เรากลายเป็น masochist ไปหมด คือพวกที่ชอบให้คนอื่นมาทำให้เจ็บปวด แล้วเกิดความสุขทางเพศ พวกนั้นเป็นโรคจิตแบบหนึ่งที่ต้องรักษา ต่างลิบลับกับท่าทีทางพระพุทธศาสนาที่กำลังพูดถึงอยู่นี้ พวก masochist นั้นที่จริงก็อยากได้ความพึงพอใจทางเนื้อหนังให้แก่ตนเองนั่นแหละ ไม่ได้ต่างอะไรจากปุถุชนในสังสารวัฏเลย

สมมติว่า เราเกิดมีความทุกข์ขึ้นมา เช่น ของหาย ท่าทีโดยทั่วไปก็คือเสียใจหรือโกรธ แต่แทนที่เราทำอย่างนั้น เราก็ฝึกเรื่องการแลกเปลี่ยนตนเองกับผู้อื่น เราเกิดความคิดใหม่ว่า สัตว์โลกทั้งหลายต่างก็เคยประสบกับการพลัดพรากจากของอันเป็นที่รักทั้งสิ้น การที่ของนี้มาหายตรงนี้ ก็เป็นเพียงเพราะเหตุปัจจัย (เช่นวางไม่ดี หรือเผลอ ฯลฯ) ไม่มีอะไรอย่างอื่น ไม่ใช่มีแต่เราคนเดียวทีีของหาย คนอื่นก็เคยเจอของหายมาทั้งนั้น ยิ่งไปกว่านั้น เราก็คิดอีกว่า การที่ของนี้มาหาย ณ เวลานี้ก็เป็นการดี เพราะความรู้สึกเศร้าเสียดายนี้ เป็นทุกข์ ขอให้ความทุกข์นี้มาเกิดอยู่ที่เราแต่เพียงผู้เดียว ขอให้ความทุกข์นี้เป็นเหมือนควันสีดำที่เข้ามาทำลายความรู้สึกยึดถือตัวตน ที่เป็นเหตุให้เราต้องว่ายวนอยู่ในสังสารวัฏมาตลอด ขอให้ความทุกข์นี้ของเราจงช่วยปลดเปลื้องเหล่าสรรพสัตว์ ให้หลุดพ้นจากความทุกข์เช่นนี้ จะเป็นการดีเพียงใด หากไม่มีสัตว์ใดเลย ที่ต้องทนทุกข์แบบนี้!

ขอให้เราคิดแบบนี้มากๆ บ่อยๆ แล้วความทุกข์ก็จะลดน้อยและหายไปในที่สุด

Filed under: Bodhisattva, Mahayana , Bodhisattva, Buddhism, exchanging oneself with others, meditation, sameness of oneself and others, self, suffering