คำกล่าวเปิด “การเตรียมตัวตายอย่างมีสติ”

คำกล่าวเปิดการประชุมวิชาการ

“การเตรียมตัวตายอย่างมีสติ เพื่อวาระสุดท้ายอันงดงาม”

วันเสาร์ที่ ๒๑ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๓ เวลา ๙.๐๐ น.

ศาสตราจารย์ ดร. เกื้อ วงศ์บุญสิน

รองอธิการบดีฝ่ายวิจัย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

***

เรียน พระคุณเจ้าและท่านผู้มีเกียรติที่เคารพ

ผมมีความยินดีเป็นอย่างยิ่งที่ได้มายังคณะอักษรศาสตร์อีกครั้งหนึ่ง เพื่อมากล่าวเปิดการประชุมวิชาการ “การเตรียมตัวตายอย่างมีสติ เพื่อวาระสุดท้ายอันงดงาม” ซึ่จัดโดยศูนย์จริยธรรมวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีและมูลนิธิพันดารา ศูนย์จริยธรรมวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี เป็นหน่วยปฏิบัติการวิจัยของคณะอักษรศาสตร์ที่ได้รับการสนับสนุนจากมหาวิทยาลัยในฐานะเป็น “ศูนย์วิจัยเพื่อความเป็นเลิศ” (Research center of excellence) มีวัตถุประสงค์ในการดำเนินการวิจัยเกี่ยวกับมิติต่างๆทางด้านสังคม วัฒนธรรมและจริยธรรมของวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ดังนั้น จากวัตถุประสงค์ที่กล่าวมานี้ งานของศูนย์จริยธรรมฯ จึงมีลักษณะเป็น “บูรณาการระหว่างสาขาวิชา” อย่างชัดแจ้ง ซึ่งก็เป็นแนวทางสำคัญของพัฒนาการทางวิชาการในปัจจุบัน ที่นักวิชาการหลากหลายสาขาจะมารวมตัวกัน เพื่อช่วยกันแก้ปัญหาที่เกิดขึ้น โดยมุ่งยึดเอาตัวปัญหาเป็นหลัก มุ่งว่าจะแก้ปัญหานั้นๆอย่างไร แทนที่จะเป็นการเอาสาขาวิชาการที่มีอยู่แล้วเป็นตัวตั้งเช่นในอดีตที่ผ่านมา

เนื้อหาของการประชุมครั้งนี้ ก็มีความเป็นบูรณาการระหว่างศาสตร์ต่างๆอย่างชัดเจน กล่าวคือในการประชุมนี้ เราจะมีแลกเปลี่ยนความคิดเห็น ตลอดจนเสวนาอภิปรายเกี่ยวกับเรื่องที่สำคัญมากที่สุดเรื่องหนึ่งในชีวิตมนุษย์ ได้แก่เรื่องความตาย เราจะมาแสวงหาคำตอบว่า ความตายคืออะไร เป็น “วาระสุดท้าย” จริงหรือไม่ และการปฏิบัติตนของทั้งผู้ป่วยและแพทย์พยาบาลที่ต้องเผชิญกับความตายควรจะเป็นอย่างไร อันที่จริงไม่เพียงเฉพาะผู้ป่วยเท่านั้นที่ต้องเผชิญกับความตาย แต่คนทุกคน รวมทั้งแพทย์พยาบาลเอง ก็ต้องเผชิญหน้ากับความตายด้วยกันทั้งสิ้น ด้วยเหตุนี้ การพูดอภิปรายเกี่ยวกับความตาย นอกจากจะเป็นการศึกษาข้ามวิชาการสาขาต่างๆแล้ว ยังเป็นการก้าวข้ามมิติอันสำคัญที่แบ่งแยกโลกของวิชาการ ให้ออกจากโลกของศาสนาหรือจิตวิญญาณออกจากกันด้วย การคิดค้นเกี่ยวกับความตายทำให้เราเผชิญหน้ากับความเป็นจริงอันหลีกเลี่ยงไม่ได้ ที่น่าแปลกใจก็คือว่า วิทยาศาสตร์สามารถหาคำตอบให้แก่เราได้มากมายมหาศาล แต่สิ่งหนึ่งที่วิทยาศาสตร์ยังตอบเราไม่ได้เลย ก็คือเกิดอะไรขึ้นหลังจากที่เราได้ตายไปแล้ว ทุกสิ่งทุกอย่างที่นักวิทยาศาสตร์รู้ได้เกี่ยวกับความตาย จะรู้ได้จากการสังเกตคนอื่นที่ตายไปแล้วเท่านั้น กล่าวคืออาจมีการบันทึกน้ำหนักของคนก่อนจะตาย กับหลังจากตายไปแล้ว หรือสังเกตกระบวนการทางสรีรวิทยาของผู้ตาย แต่สิ่งที่วิทยาศาสตร์ไม่ได้ทำเลย คือการศึกษาความตายภายใต้ “มุมมอง” ของผู้ตายนั้นเอง ซึ่งอาจจะเรียกได้ว่าเป็น “มุมมองบุรุษที่หนึ่ง” (first-person perspective) ของผู้ตาย มุมมองหมายถึงว่า เราจะรู้ได้อย่างไรว่าเมื่อตายไปแล้ว เราเองจะเผชิญกับอะไรบ้าง ในฐานะที่เราเป็นผู้รับรู้ประสบการณ์ต่างๆเอง ไม่ใช่ให้คนอื่นมามองร่างกายของเรา เราเองในฐานะผู้ตายจะพบประสบกับอะไรบ้าง เรื่องนี้เป็นจุดบอดที่สำคัญของวิทยาศาสตร์ แต่ก็ต้องยอมรับว่าเป็นจุดที่สำคัญที่ไม่อาจจะหลีกเลี่ยงไม่พูดถึงได้ เนื่องจากประเด็นที่ผู้คนสนใจกันเกี่ยวกับความตาย ไม่ใช่ว่าตายไปแล้วร่างกายจะมีน้ำหนักเปลี่ยนแปลงอย่างไร แต่ “ตัวเอง” ที่เป็นผู้ตายนั้น จะพบกับอะไรบ้าง หรือว่าทุกอย่างจะดับสูญไปหมด ซึ่งก็ยังพิสูจน์ทางวิทยาศาสตร์ไม่ได้เช่นกัน ว่าจะดับสูญเช่นว่าจริง เนื่องจากการดับสูญดังกล่าวนี้ ก็เป็นเรื่องที่ต้องรับรู้ได้ผ่านทางมุมมองของบุรุษที่หนึ่งที่วิทยาศาสตร์มิได้ศึกษาเช่นเดียวกัน

ด้วยเหตุนี้ การอภิปรายศึกษาค้นคว้าเกี่ยวกับความตายจึงมิเพียงแต่เป็นแหล่งรวมของวิชาการต่างๆ เช่นการแพทย์ สรีรวิทยา ชีววิทยา ปรัชญา กฎหมาย หรืออื่นๆเท่านั้น แต่ยังเป็นจุดร่วมระหว่างวิทยาศาสตร์กับศาสนาอีกด้วย ซึ่งศูนย์จริยธรรมวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี คณะอักษรศาสตร์ ก็ได้ร่วมมือกับมูลนิธิพันดารา อันเป็นองค์กรเอกชนที่มุ่งสร้างเสริมความสัมพันธ์และความเข้าใจอันดีระหว่างประเพณีของพระพุทธศาสนาในวัฒนธรรมต่างๆ โดยเฉพาะไทยและทิเบต เพื่อจัดการประชุมวิชาการ สัมมนา ฯลฯ เพื่อสร้างเสริมการสนทนาระหว่างพระพุทธศาสนากับวิทยาศาสตร์ ซึ่งทั้งหมดนี้เป็นนิมิตหมายที่ดีอย่างยิ่ง

ท้ายที่สุดนี้ ผมขออวยพรให้การประชุมนี้เป็นไปด้วยดี บรรลุวัตถุประสงค์ทุกประการ ขอเปิดการประชุม “การเตรียมตัวตายอย่างมีสติ เพื่อวาระสุดท้ายอันงดงาม” ณ โอกาสนี้ ขอบคุณครับ

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s